Tình hình chung:
Trong những năm qua, nền kinh tế nước ta đã có những bước tăng trưởng, thu nhập bình GDP tăng dần từng năm, mức sống của các tầng lớp dân cư ngày càng được cải thiện. Trong những năm gần đây thị trường bán lẻ tại Việt Nam luôn được bình chọn là một trong những nước có doanh thu bán lẻ cao trên thế giới. Với những tiềm năng trên, ngành bán lẻ của Việt Nam luôn được các tập đoàn, doanh nghiệp bán lẻ trên thế giới chú ý và đang đầu tư mạnh vào lĩnh vực này.
Tuy nhiên do nhận thức về mua sắm trong người dân vẫn còn mang tính phong tục tập quán cũ, chưa theo kịp sự phát triển nhanh và đa dạng của hàng hóa tiêu dùng. Nắm bắt được những yếu tố trên, các cá nhân, tổ chức sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng vi phạm SHTT đã tìm mọi thủ đoạn đưa hàng hóa này tiêu thụ trên thị trường.
Hàng giả ngày càng được sản xuất tinh vi hơn, khó nhận biết cho nên việc mua lầm hàng giả, hàng kém chất lượng và hàng vi phạm về sở hữu trí tuệ (SHTT) còn xảy ra, nhất là người dân ở vùng sâu, vùng xa. Hậu quả của nó làm ảnh hưởng nghiêm trọng đối với nhà sản xuất và người tiêu dùng, làm ảnh hưởng đến sự ổn định của thị trường, lành mạnh trong kinh doanh, gây thiệt hại đến nền kinh tế của đất nước,…
Đồng Nai, là một trong những tỉnh có nền công nghiệp phát triển, có nhiều khu công nghiệp, GDP trên đầu người khá cao so với trung bình cả nước, nhu cầu tiêu dùng theo đó cũng tăng nhanh chóng; là một tỉnh có vị trí địa lý trọng điểm của khu vực Đông Nam Bộ, giáp thành phố HCM là nơi tập trung nhận, trung chuyển hàng hóa từ biên giới phía Bắc, các tỉnh miền Tây Nam Bộ đưa và điều phối lại các nơi để tiêu thụ. Do đó, công tác kiểm tra đối với hàng giả, kém chất lượng, vi phạm SHTT trong việc vận chuyển, sản xuất, kinh doanh diễn biến ngày càng phức tạp.
Nhận thức trước vấn nạn này, Thường trực Tỉnh ủy, UBND tỉnh trong chính sách phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh đã chỉ đạo các cấp, các ngành, các địa phương, các tổ chức đoàn thể quán triệt sâu sắc chủ trương chống hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng vi phạm SHTT là việc làm thường xuyên, gắn liền với công tác quản lý kinh tế nhằm ổn định và duy trì trật tự kinh tế-xã hội, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, khuyến khích việc áp dụng tiến bộ khoa học và công nghệ vào sản xuất, đồng thời bảo vệ sự an toàn và quyền lợi cho người tiêu dùng và các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Trong công tác đấu tranh chống sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng, vi phạm SHTT Thường trực tỉnh ủy, UBND tỉnh đã giao cho Ban chỉ đạo 127/ĐP tỉnh chỉ đạo triển khai kế hoạch về tiếp tục đẩy mạnh đấu tranh chống buôn lậu, hàng giả. Ngoài ra, Đồng Nai có một Đội QLTT chuyên chống hàng giả, vi phạm SHTT trực thuộc Chi cục QLTT, các thành viên Ban Chỉ đạo 127/ĐP như: Công an, Khoa học Công nghệ, Quản lý thị trường, Hải quan, Y tế,… đã xây dựng nhiều kế hoạch và phối hợp chống sản xuất, buôn bán hàng giả, vi phạm SHTT. Qua công tác kiểm tra, kiểm soát đã đạt được những kết quả nhất định, góp phần phát triển sản xuất, bảo vệ được quyền lợi người tiêu dùng, từng bước ổn định thị trường, lành mạnh kinh doanh. Công tác tuyên truyền chống hàng giả, hàng kém chất lượng, vi phạm SHTT luôn được các cơ quan như: Chi cục QLTT, Sở KH-CN, các cơ quan truyền thông của địa phương thường xuyên quan tâm. Hàng năm, UBND tỉnh, Ban Chỉ đạo 127/ĐP tỉnh giao nhiệm vụ cho Chi cục QLTT tổ chức triển lãm “Hàng thật-Hàng giả” để nâng cao nhận thức của nhân dân, khuyến cáo đến người tiêu dùng, thu hút được sự hưởng ứng của cộng đồng nhân dân.
Vừa qua Ban chỉ đạo 127/ĐP tổng kết đánh giá 10 năm thực hiện Chỉ thị 31/1999/CT-TTg của Chính phủ về đấu tranh chống sản xuất và buôn bán hàng giả và 1 năm thực hiện Chỉ thị 28/2008/CT-TTg về một số biện pháp cấp bách chống hàng giả, hàng kém chất lượng. Các đơn vị chức năng của tỉnh đã kiểm tra, phát hiện và xử lý như sau:
Kết quả toàn tỉnh:
* Tổng số vụ thanh, kiểm tra: 2.163 vụ.
- Tổng số vụ vi phạm: 2.163 vụ.
- Số vụ xử lý: 2.163 vụ.
Trong đó:
+ Xử phạt hành chính bằng tiền: 2.106 vụ.
+ Nhắc nhở: 21 vụ.
+ Xử lý hình sự: 36 vụ với 95 đối tượng.
+ Số tiền phạt thu nộp NSNN: 2.431.972.000 đồng.
* Kết quả cụ thể từng ngành như sau:
Công an:
* Tổng số vụ đã phát hiện: 66 vụ.
- Số vụ xử lý: 66 vụ.
- Số đối tượng xử lý: 95 đối tượng.
Trong đó:
+ Xử lý hành chính: 30 vụ.
+ Xử lý hình sự: 36 vụ.
- Số tiền thu phạt nộp NSNN: 30.200.000 đồng.
Hải quan:
- Ngành Hải quan tỉnh chưa phát hiện có vi phạm về SHTT, ngành chỉ nhận được 9 trường hợp chủ sở hữu quyền SHTT nộp đơn yêu cầu bảo hộ SHTT.
Quản lý thị trường:
* Tổng số vụ kiểm tra, vi phạm và xử lý: 2.065 vụ.
Trong đó:
- Xử lý hành chính: 2.065 vụ.
- Chuyển CA điều tra: 00 vụ.
- Số tiền thu phạt nộp NSNN: 2.342.066.000 đồng.
Thanh tra Sở KH-CN tỉnh:
* Tổng số vụ thanh, kiểm tra: 21 vụ (vi phạm SHTT).
Trong đó:
- Số vụ vi phạm: 21 vụ.
- Hình thức xử lý: nhắc nhở.
Tổ kiểm tra liên ngành 127/ĐP tỉnh:
* Tổng số vụ kiểm tra, vi phạm và xử lý: 11 vụ.
- Xử lý hành chính: 11 vụ.
- Số tiền thu phạt nộp NSNN: 59.706.000 đồng.
Đánh giá những mặt được và hạn chế trong quá trình thực hiện:
Những mặt đạt được:
- Được sự quan tâm chỉ đạo của Ban chỉ đạo 127/TW, Thường trực tỉnh ủy, UBND tỉnh và sự quan tâm của lãnh đạo các ngành là thành viên của Ban chỉ đạo 127 tỉnh, nên công tác đấu tranh chống sản xuất và buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng và SHTT đã đạt được kết quả nhất định, góp phần phát triển sản xuất, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, từng bước ổn định thị trường, lành mạnh hóa sự cạnh tranh trong hoạt động kinh doanh trên địa bàn tỉnh.
Những mặt hạn chế:
- Công tác đấu tranh chống sản xuất và buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng và SHTT chưa phát hiện được cơ sở sản xuất lớn tại địa bàn tỉnh, chỉ phát hiện ở nơi kinh doanh, số lượng còn hạn chế, mức độ vi phạm và quy mô còn nhỏ.
- Các sở, ngành, địa phương, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh và các lực lượng chức năng đấu tranh chống hàng giả và gian lận thương mại sự phối hợp chưa đồng bộ, chưa chặt chẽ, có nơi do nhận thức không đầy đủ về tác hại của hàng giả, nên chưa chủ động ngăn ngừa, đề phòng; Đồng thời các chế tài xử lý vi phạm chưa thật sự đủ mạnh để chặn đứng các hành vi vi phạm.
* Nguyên nhân dẫn tới các vi phạm trên:
- Nguyên nhân thứ nhất: Do lợi nhuận đem lại trong việc sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng và vi phạm SHTT là siêu lợi nhuận, các đối tượng vì lợi ích cục bộ, cá nhân đã dùng mọi thủ đoạn để sản xuất, buôn bán những loại hàng hóa trên.
- Nguyên nhân thứ hai: Do công tác kiểm tra, kiểm soát chưa thật quyết liệt, phối kết hợp chưa chặt chẽ giữa các lực lượng, các Hiệp hội và Doanh nghiệp cho nên tạo kẽ hở cho các đối tượng lợi dụng.
- Nguyên nhân thứ ba: Trong thời gian qua, lợi dụng biến động về cung cầu hàng hóa, giá cả hàng hóa trong nước và thế giới nên các đối tượng sản xuất, buôn bán hàng giả, kém chất lượng và SHTT có thêm cơ hội tung ra thị trường những loại hàng hóa khan hiếm, làm thị trường mất ổn định.
- Nguyên nhân thứ tư: Do nhận thức của người tiêu dùng còn hạn chế, một số người tiêu dùng có xu hướng thích sử dụng hàng ngoại. Đó cũng là nguyên nhân để cho các đối tượng sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng lợi dụng để tung ra thị trường những mặt hàng xa xỉ như: rượu, bia, đồng hồ đeo tay, quần áo, túi xách, giày dép, mắt kính, mỹ phẩm,…
Đánh giá thiệt hại do việc sản xuất và buôn bán hàng giả:
- Thiệt hại đối với người tiêu dùng: Không được sử dụng đúng chất lượng sản phẩm của nhà sản xuất, thiệt hại kinh tế, ảnh hưởng đến sức khoẻ.
- Thiệt hại đối với doanh nghiệp: Ảnh hưởng đến uy tín, thương hiệu của doanh nghiệp, mất tính cạnh tranh trên thị trường, gây thiệt hại kinh tế trong kế hoạch phát triển sản xuất.
- Thiệt hại về mặt kinh tế-xã hội: Nhà nước thất thu về nguồn thuế, gây bất an trong nhân dân và sức khoẻ cộng đồng.
- Thiệt hại về môi trường: ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường thu hút vốn đầu tư, kinh doanh trong và ngoài nước, làm ô nhiễm môi trường sản xuất nông nghiệp, an ninh lương thực, ảnh hưởng đến môi trường sinh sống động, thực vật,...
Những văn bản pháp luật quản lý về hàng giả, vi phạm SHTT, chất lượng hàng hóa, đo lường, nhãn hàng hóa đang được thực thi:
- Luật Sở hữu trí tuệ số 50/2005/QH11 ngày 29/11/2005 của Quốc Hội quy định về sở hữu trí tuệ.
- Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa số 05/2007/QH12 ngày 21/11/2007 của Quốc Hội.
- Nghị định số 107/2008/NĐ-CP ngày 22/9/2008 của Chính phủ quy định xử phạt hành chính các hành vi đầu cơ, găm hàng, tăng giá quá mức, đưa tin thất thiệt, buôn lậu và gian lận thương mại.
- Nghị định số 06/2008/NĐ-CP ngày 16/01/2008 cửa Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại.
- Nghị định số l06/2006/NĐ-CP ngày 22/9/2006 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về sở hữu công nghiệp.
- Nghị định số 89/2006/NĐ-CP ngày 30/8/2006 của Chính phủ về nhãn hàng hóa.
- Nghị định số 54/2009/NĐ-CP ngày 05/6/2009 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng sản phẩm, hàng hóa.
Các giải pháp thực hiện nhằm hạn chế việc sản xuất, kinh doanh hàng giả
Giải pháp nâng cao nhận thức người tiêu dùng, doanh nghiệp:
- Các ngành chức năng cần tăng cường hơn nữa công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức pháp luật về hàng giả, hàng kém chất lượng, vi phạm SHTT thông qua thông qua báo chí, triển lãm hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng vi phạm SHTT,... Giải pháp cần thực hiện một cách quyết liệt và thường xuyên.
+ Đối với người tiêu dùng: Cần nhìn nhận tác hại của hàng giả, hàng kém chất lượng, vi phạm SHTT ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, thiệt hại về kinh tế, ảnh hưởng tiêu cực đến những vấn đề xã hội khác.
+ Đối với Doanh nghiệp: Cần nhận thức vấn nạn hàng giả, hàng kém chất lượng và vi phạm SHTT ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín, tính cạnh tranh, thiệt hại kinh tế cho doanh nghiệp. Do đó, doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ với các cơ quan thực thi pháp luật trong công tác đấu tranh chống sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng và vi phạm SHTT.
Giải pháp về hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật:
- Đề nghị sớm có sửa đổi, bổ sung Nghị định 54/2009/NĐ-CP của Chính phủ theo hướng xử phạt các hành vi vi phạm về nhãn hàng hóa dựa trên giá trị hàng hóa vi phạm như Nghị định 06/2008/NĐ-CP của Chính phủ thì hợp lý hơn trong việc áp dụng chế tài để xử lý.
Giải pháp tăng cường công tác quản lý nhà nước về công tác phòng ngừa và chống sản xuất, buôn bán hàng giả, xâm phạm SHTT, hàng kém chất lượng:
- Trong thời gian tới, công tác phòng ngừa và chống sản xuất, buôn bán hàng giả, xâm phạm SHTT, hàng kém chất lượng; các ngành, các lực lượng phải tập trung điều tra, trinh sát, mở rộng nhân mối nhằm mục đích tìm và đánh được vào những nơi sản xuất, tập kết, vận chuyển, buôn bán có quy mô lớn để gây sự chú ý quan tâm cho xã hội, giúp thị trường được lành mạnh hơn.
- Các ngành, các lực lượng cần tăng cường hơn nữa trong công tác kiểm tra, kiểm soát chống sản xuất, buôn bán hàng giả, xâm phạm SHTT, hàng kém chất lượng. Nếu buông lỏng, lơ là trong công tác này thì đó sẽ là kẽ hở cho hàng giả, kém chất lượng và SHTT xâm nhập vào thị trường.
- Tiếp tục công tác phổ biến kiến thức pháp luật về tác hại của hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng vi phạm SHTT đến cộng đồng, tích cực tham gia công tác chống sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng và vi phạm SHTT nhằm giúp nhân dân phòng ngừa và tránh mua phải các loại hàng giả, kém chất lượng và SHTT.
Giải pháp tăng cường sự phối hợp và hợp tác giữa các tổ chức thực thi, giữa các tổ chức thực thi và các hiệp hội, doanh nghiệp trong việc chống hàng giả, xâm phạm SHTT, hàng kém chất lượng:
- Trong giai đoạn vừa qua, công tác đấu tranh chống sản xuất, buôn bán hàng giả, xâm phạm SHTT, hàng kém chất lượng đã đạt được những thành quả nhất định, tuy nhiên mặt tồn tại cần có biện pháp khắc phục nhanh là sự phối, kết hợp giữa các cơ quan thực thi pháp luật và các hiệp hội, doanh nghiệp chưa thực sự gắn kết, thiếu chủ động. Do đó, trong thời gian tới các cơ quan thực thi pháp luật và các hiệp hội, các chủ sở hữu hợp pháp cần đẩy mạnh công tác phối, kết hợp trong việc đấu tranh chống sản xuất, buôn bán hàng giả, xâm phạm SHTT, hàng kém chất lượng thường xuyên hơn để thị trường hàng hoá không còn hàng giả, kém chất lượng./.
